حسن حسين زاده شانه چى
324
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
عقايد و كلام بيان عقايد صحيح اسلامى ، باتوجه به ظهور انديشههاى منحرف و التقاطى ، از مهمترين مسائل موردتوجه عالمان شيعه بود كه تحتتأثير تعاليم امامان عليهم السّلام بدان اهتمام داشتند . ثبت و تدوين اقوال ائمه عليهم السّلام در اصول دين و عقايد ، به جهت حفظ اين آموزههاى دينى و انتقال آنها به آيندگان نيز حائز اهميت بود ، از اينرو شيعيان از همان زمان حضور امامان به اين كار دست زدند . در اواخر دوران حضور و آغاز غيبت امام دوازدهم ، تدوين و نگارش كتابهايى به منظور استفادهء عموم مردم و حفظ آثار ائمه عليهم السّلام و نيز پاسخگويى به شبهات اعتقادى موجود ، ضرورت بيشترى يافت . از اينرو مشاهده مىشود كه در اين دوره كتابهاى زيادى به رشتهء تحرير درآمدند كه مشتمل بر بيان روايات اعتقادى امامان عليهم السّلام بودند . در كنار تكوين اين كتابها ، گونهء ديگرى از كتابهاى عقايدى تصنيف مىشدند كه دستاورد علم كلام بودند و شيعيان بنا به ضرورت ، براى مقابله با عقايد و آراى مخالف و منحرف ، در اثبات حقانيت مذهب خويش از اين علم هم بهره مىگرفتند . تأليف كتابهاى كلامى شيعه ، به دهههاى آخر قرن دوم هجرى و دورهء فعاليت شاگردان امام صادق و امام كاظم عليهما السّلام بازمىگردد . در غيبت صغرى هم متكلمان بزرگ شيعه ، تأليفات متعددى عرضه كردند . كتابهاى عقايدى كه در اين دوره نوشته مىشد ، بهطور عمده حول دو موضوع اساسى خداشناسى و امامت دور مىزد . اين كتابها ، برحسب اهداف و انگيزههاى تأليف به دو قسم بودند : كتابهايى كه جنبهء اثباتى داشتند ، يعنى درصدد بيان عقايد صحيح ، بر اساس آموزههاى شيعى بودند و ديگرى كتابهايى كه با هدف نقد و ابطال اقوال و انديشههاى مخالفين ، به رشتهء تحرير درمىآمدند . آثار فوق الذكر را براساس موضوعات ، مىتوان در چند دسته جاى داد .